Als de FOD Economie op de eerste werkdag van de maand een inflatiecijfer publiceert, verschijnt datzelfde weekend een ander percentage in de Eurostat-database. Soms scheelt het 0,3 procentpunt, soms meer dan een vol procentpunt. Wie heeft gelijk? Allebei — ze meten simpelweg niet hetzelfde.
Vier meters, één land
| Index | Bron | Korf | Frequentie | Officieel gebruikt voor |
|---|---|---|---|---|
| CPI (consumptieprijsindex) | Statbel | ~500 producten, Belgische wegingen | Maandelijks | Referentie voor het gezondheidsindex |
| Gezondheidsindex | Statbel | CPI zonder tabak, alcohol, benzine, diesel | Maandelijks | Loonindexatie, sociale uitkeringen, huurherziening |
| HICP (harmonised) | Eurostat / Statbel | EU-brede COICOP-methodologie | Maandelijks | ECB-rentebeslissingen, EU-vergelijkingen |
| HICP-CT | Eurostat | HICP tegen constante belastingdruk | Maandelijks | Beleidsanalyse (isoleert accijnzen) |
Bron: Statbel — Consumptieprijsindex en Eurostat — HICP methodology.
Waarom verschillen Statbel en Eurostat?
Drie oorzaken verklaren het gros van de spread.
Wegingen. De Belgische CPI weegt eigenaarsbewoning zwaarder dan de HICP-korf. Wanneer huisvestingskosten sneller stijgen dan de rest, drijft dat het Statbel-cijfer omhoog en houdt het het Eurostat-cijfer relatief laag.
Methodologie voor imputatieprijzen. Statbel gebruikt sinds 2014 scannerdata van supermarkten voor verse producten; Eurostat harmoniseert dat pas geleidelijk over de EU-lidstaten. Dat verschil van enkele tienden procentpunt is meetbaar in periodes van snelle prijsbewegingen.
Behandeling van energie en vervoer. De HICP-COICOP-classificatie splitst subcategorieën anders dan de nationale CPI. Bij een olieprijsschok landt de impact in andere maanden.
Welke telt voor uw loon?
Voor 3 op de 4 werknemers in België is dat de gezondheidsindex — niet de CPI, niet de HICP. Het viermaandelijkse gemiddelde van de gezondheidsindex wordt vergeleken met de zogenaamde spilindex. Elke keer dat het gemiddelde de spilindex overschrijdt, worden overheidslonen en sociale uitkeringen met 2 % geïndexeerd; sectorale cao's volgen elk een eigen kalender.
Waarom "gezondheids"index? Toen de wet in 1994 werd ingevoerd, wilden onderhandelaars vermijden dat accijnsverhogingen op tabak, benzine en diesel automatisch in de lonen zouden doorwerken. Die producten werden uit de korf verwijderd — vandaar de naam.
De referentiecijfers worden gepubliceerd door de FOD Werkgelegenheid: zie de maandelijkse spilindex-update.
Waarom kijkt de ECB dan naar HICP?
De Europese Centrale Bank stuurt op één inflatiedoel — 2 % op middellange termijn — voor de hele eurozone. Om 20 economieën te vergelijken heb je één harmonised methodologie nodig; nationale CPI's zouden appels met peren zijn. Wanneer commentatoren zeggen dat "België onder het eurogemiddelde zit", refereren ze bijna altijd naar het HICP-cijfer van Eurostat, niet naar Statbel.
De Nationale Bank van België publiceert beide reeksen naast elkaar in haar maandelijkse conjunctuurenquête.
Als journalist of econoom: welk cijfer citeren?
- Over koopkracht van Belgische gezinnen: CPI of gezondheidsindex.
- Over loonindexatie: gezondheidsindex, altijd.
- Over ECB-beleid of vergelijking eurozone: HICP.
- Over belastingimpact op inflatie: HICP-CT.
- Over maandelijkse verrassing tegenover verwachtingen: HICP (dat is wat analisten volgen).
Wie het verkeerde cijfer citeert, riskeert een lezer die uitrekent dat zijn loon 3,4 % zou moeten stijgen terwijl de wet slechts 2,8 % voorschrijft — en dan begint een discussie die niemand wint.
Waar wij bij BelgiëNu op letten
Onze macro-indicatoren komen uit de Eurostat REST API (HICP), zodat we vergelijkbaar zijn met andere eurozone-cijfers. Voor artikels over loonindexatie schakelen we over naar Statbel-gezondheidsindex, met expliciete bronvermelding. Elke maand publiceren we het verschil tussen beide, zodat u niet zelf hoeft te rekenen.